1.Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Tày ở tỉnh Tuyên Quang/ Hứa Đức Hội

Tóm tắt: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một loại hình tín ngưỡng của tộc người ở Việt Nam trên, cơ sơ niềm tin tổ tiên luôn ở bên, che chở, phù hộ cho con cháu. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Tày là một hoạt động ý thức của con người; là tình cảm biết ơn, tưởng nhớ về cội nguồn quá khứ; là ý thức về tổ tiên mang giá trị nhân văn sâu sắc. Tín ngưỡng này đã trở thành một phong tục, một chuẩn mực đạo đức trong nguyên tắc làm người. Ngày nay, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Tày ở tỉnh Tuyên Quang vẫn được duy trì theo quan niệm, phong tục, tập quán của mọi gia đình, dòng họ và cộng đồng xã hội.

Nguồn trích: Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo/ 2021, Số 04, Tr.114 - 132 

2. Ý nghĩa tín ngưỡng thờ cá Ông trong đời sống tinh thần của cư dân đảo Lý Sơn, Quãng Ngãi/ Cao Nguyễn Ngọc Anh

Tóm tắt: Tín ngưỡng thờ cá Ông có vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của cư dân đảo Lý Sơn. Tìm hiểu về chủ đề này, chúng tôi đã tiếp cận nghiên cứu định tính trong điền dã dân tộc học với thời gian không liên tục từ tháng 3 năm 2008 đến tháng 8 năm 2019. Bài viết vận dụng quan điểm lý thuyêt chức năng (chức năng đối với cá thể) của nhà nhân học Bronislaw Maliknowski để giải thích hiện tượng ngư dân đảo Lý Sơn tôn sùng và thờ cúng cá Ông như một vị thần bảo hộ cho nghề biển. Qua nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cá Ông, chúng tôi cho rằng, đặc thù của nghề biển đối mặt với nhiều rủi ro (do sự bất ổn của thời tiết, nguồn cá, ngư trường, thị trường, v.v...) đủ gây ra tâm lý bất an cho ngư dân, vì thế tín ngường thờ cá Ông tồn tại góp phần đáp ứng nhu cầu trấn an về mặt tâm lý cho ngư dân.

Nguồn trích: Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo/ 2021, Số 05, Tr. 115 - 132  

3. Sự chuyển đổi tôn giáo, tín ngưỡng của người Cơ-ho xã N’thol Hạ, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng nhìn từ thuyết lựa chọn duy lý/ Đặng Thị Kiều Oanh, Cao Nguyễn Ngọc Anh

Tóm tắt: Dựa trên tiếp cận lý thuyết lựa chọn duy lý, bài viết này tìm hiểu về việc chuyển đổi tôn giáo, tín ngưỡng của người Cơ-ho xã N’thol Hạ, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng từ tín ngưỡng đa thần sang các tôn giáo mới vốn xa lạ với tín ngưỡng bản địa của họ như Công giáo, Tin Lành. Trên thực tế, sự chuyển đổi từ tín ngưỡng đa thần sang tôn giáo mới của người Cơ-ho về bản chất phản ánh sự vận động, thay đổi của điều kiện kinh tế - xã hội, cũng như sự thay đổi về cấu trúc niềm tin tôn giáo, và sự chuyển đổi này mang tính lựa chọn duy lý. Nó không chỉ bị chi phối bởi các yếu tố vật chất và các lợi ích xã hội, mà còn chịu sự tác động của yếu tố tinh thần trong đời sống tâm linh của chính người dân trong cộng đồng. Sự chuyển đổi từ tín ngưỡng đa thần sang tân giáo mới của người Cơ-ho mang tính tất yếu, trong quá trình phát triển.

Nguồn trích: Tạp chí Văn hóa và Nguồn lực/ 2021, Số 2, Tr.35-42

4.Từ góc độ lịch sử lưu dân nhận diện về vị thần chủ trên vùng núi Bà Đen và sự giao thoa tôn giáo, tín ngưỡng ở Tây Ninh/ Lê Bá Vương

Tóm tắt: Vùng núi Bà Đen nay thuộc tỉnh Tây Ninh sớm đã có con người đến sinh sống. Tuy nhiên, thời kỳ cổ trung đại phần lớn đất đai của Tây Ninh vẫn còn hoang hóa. Ghi chép trong Đại Nam nhất thống chí phần nào cho chúng ta cảm nhận về điều này: “Gò đồi trùng điệp, rừng rú liền dáng, cây cối cao lớn chọc trời, rậm rạp hàng vài trăm dặm”. Chính thực tế đó mà người Khmer đặt cho vùng đất này cái tên Romdum Ray (Chuồng Voi). Từ thế kỷ XVII, nơi đây trở thành địa bàn quy tụ nhiều nhóm cư dân tới khai hoang, lập nghiệp. Người Việt đến cộng cư với một bộ phận người bản địa khai phá vùng đất Tây Ninh (chủ yếu là các vùng đất ở phía Nam tương ứng với Trảng Bàng, Gò Dầu ngày nay). Viết về vùng đất Tây Ninh, tác giả Huỳnh Minh khẳng định: “Từ Phiên trấn dinh, người Việt tập trung ở đây đã rất đông đảo rồi đi dần lên hướng bắc qua vùng Hóc Môn, Củ Chi ngày nay đến vùng Trảng Bàng lên Gò Dầu Hạ đến tận vùng chân núi Bà Đen”. Đất Tây Ninh thời điểm này gồm đạo Quang Hóa và Quang Phong được tích hợp vào huyện Phúc Long trực thuộc dinh Phiên Trấn của Đàng Trong.

Nguồn trích: Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử/ 2021, Số 1, Tr.28-37

5. Một số vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng của người Dao Quần Chẹt ở Thái Nguyên hiện nay/ Đàm Thị Uyên, Mai Thị Hồng Vĩnh

Tóm tắt: Tín ngưỡng của người Dao Quần Chẹt ở Thái Nguyên chứa đựng nhiều giá trị, có vai trò quan trọng trong đời sống tộc người cần được bảo tồn và phát huy. Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng của người Dao Quân Chẹt ở địa phương hiện nay đang tồn tại một số vấn đề bất cập. Vì vậy, bài viết này tập trung làm rõ một số khó khăn, hạn chế trong công tác bảo tồn các giá trị tín ngưỡng của người Dao Quần Chẹt ở nơi đây, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, phát huy giá trị của tín ngưỡng trong đời sống người Dao Quần Chẹt ở Thái Nguyên.

Nguồn trích: Tạp chí Dân tộc học/ 2020, Số 03, Tr.112 - 118

6.Sự thay đổi đời sống tín ngưỡng của cư dân vạn đò Sông Hương/ Nguyễn Mạnh Hà

Tóm tắt: Sông Hương chảy qua thành phố Huế là một trong nhiều danh thắng của Việt Nam. Do bối cảnh lịch sử và điều kiện kinh tế - xã hội, đây cũng là nơi cư trú của cư dân vạn đò qua nhiều thế kỷ. Cuộc sống trên sông nước với sinh kế đánh bắt thủy sản, khiến tín ngưỡng nổi bật của họ là thờ cúng Bà Thủy cùng một số tập quán kiêng kỵ. Tín ngưỡng này gắn với chu kỳ đời người và các hoạt động trong năm của gia đình, cộng đồng. Từ khi cư dân vạn đò được tái định cư ở thành phố Huế, tín ngưỡng đó cũng biến đổi, mai một. Thờ cúng Bà Thủy chỉ còn thấy ở những khu vẫn gắn với nghề khai thác thủy sản và hoạt động khác trên sông nước, tại nơi người dân chuyển đổi sinh kế thì theo một số tín ngưỡng của cư dân sống trên bờ. Do vậy, bảo tồn tín ngưỡng truyền thống của cư dân vạn đồ sông Hương không chỉ là quan tâm đến nhóm yếu thế, mà còn đóng góp cho phát triển du lịch.

Nguồn trích: Tạp chí Dân tộc học/ 2020 , Số 04, Tr. 107 - 115

7.Tín ngưỡng tôn giáo của người Mường ở Thanh Hóa/ Quách Công Năm

Tóm tắt: Người Mường ở Thanh Hoá là tộc người bản địa, có đời sống tôn giáo hết sức sinh động. Với đặc trưng tín ngưỡng đa thần, người Mường không chỉ thờ cúng tổ tiên, thờ thần thành hoàng làng, thờ mẫu, tín ngưỡng sùng bái tự nhiên, mà còn tiếp biến các tôn giáo bên ngoài như Phật giáo, Ki tô giáo...Dẫu rằng trong đó có những phần mê tín, nhưng cũng có nhiều nội dung hữu ích đối với đời sống tinh thần của người Mường, như giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn, tri ân những người có công với làng với nước…, đồng thời gắn kết các thành viên trong cộng đồng để có thêm sức mạnh thích ứng với xã hội hiện đại. Bài viết này nghiên cứu tín ngưỡng tôn giáo của người Mường Thanh Hóa từ góc nhìn nhân học văn hóa.

Nguồn trích: Tạp chí Khoa học và Công nghệ (Đại học Duy Tân)/ 2020, Số 4, Tr.113-120

8. Kiêng kỵ trong tín ngưỡng dân gian của người Hàn và người Việt (qua tục ngữ có yếu tố chỉ con giáp là vật nuôi)/ Hoàng Thị Yến

Tóm tắt: Có thể thấy những nét gần gũi trong cách nghĩ, cách cảm của người Hàn Quốc và người Việt Nam về thế giới và cuộc sống qua những điều kiêng kỵ trong tục ngữ có yếu tố chi con giáp. Cả hai dân tộc đều quan tâm đến việc truyền bá những kinh nghiệm quý báu về chăn nuôi gia súc, gia cầm. Những điều cần thận trọng, cần tránh trong quá trình sinh sản của vật nuôi, các lưu ý về chuồng trại, về các món ăn, về kinh nghiệm chọn giống hay chăm sóc vật nuôi... đều là những kinh nghiệm hữu ích cho đời sau. Một vài điểm khác biệt thể hiện ở văn hóa ẩm thực, sự chênh lệch về số lượng các điều kiêng kỵ ở mỗi nhóm tục ngữ... Điều này có nguồn gốc từ những đặc điểm về điều kiện địa lý, môi trường sống và phương thức sản xuất đặc trưng của mỗi dân tộc.

Nguồn trích: Tạp chí Hàn Quốc/ 2021, Số 1, Tr. 97-105

9.Nét độc đáo trong tín ngưỡng của dân tộc Pà Thẻn ở tỉnh Tuyên Quang/ Phạm Thị Hoa, Lê Thị Hồng Hạnh

Tóm tắt:Tín ngưỡng là tư tưởng thần thánh được con người khoác lên mình những vị thần, những biểu tượng huyền bí mà cộng đồng con người tạo ra trong cuộc sống của mình [4], Dân tộc Pà Thẻn là một trong số rất ít dân tộc của tỉnh Tuyên Quang, sinh sống chủ yếu ở các bản làng và các xã vùng đặc biệt khó khăn, có đồi núi dốc bị chia cắt, giao thông đi lại khó khăn thuộc huyện Lâm Bình, huyện Chiêm Hóa và huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang. Quan niệm về sinh vật và tín ngưỡng của dân tộc Pà Thẻn có nhiều nét độc đáo như thờ nhiều đồ vật ở các cấp độ khác nhau, là một kho tàng văn hóa vô cùng phong phú và đặc sắc. Nó chứa đựng giá trị văn hóa, văn hóa tinh thần nhân văn có ý nghĩa to lớn đối với đời sống dân tộc Pà Thẻn.

Nguồn trích: Tạp chí Giáo dục và Xã hội/ 2021, Số 120, Tr.144-147 

10.Tín ngưỡng nữ thần của người Việt tại Biên Hòa – Đồng Nai. Tiếp cận từ lý thuyết chức năng/ Nguyễn Thị Thu Hằng

Tóm tắt: Tín ngưỡng nữ thần là niềm tin, sự ngưỡng vọng của con người đối với các lực lượng siêu nhiên là nữ hoặc được nữ hóa, để có được chỗ dựa tinh thần, sự an ủi, niềm hi vọng khi bế tắc và được che chở, giúp đỡ khi mong cầu. Chính vì thế, tín ngưỡng nữ thần của người Việt tại thành phố Biên Hòa - Đồng Nai có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần người Việt nơi đây. Bài viết đề cập đến hai vấn đề chính: tập trung khái quát các hình thức thờ nữ thần của người Việt tại thành phố Biên Hòa và phân tích chức năng (theo hướng tiếp cận chức năng của Radcliffe - Brown và B. Malinowski) của tín ngưỡng này đối với đời sống cá nhân và cộng đồng người Việt tại địa bàn nghiên cứu.

Nguồn trích: Tạp chí Khoa học (ĐH Quốc tế Hồng Bàng)/ 2021, Số 16, Tr. 121-130

11.Tín ngưỡng của cư dân ven biển Nam Trung Bộ = Beliefs of residents in the South Central Coast/ Bùi Đức Mậu

Tóm tắt: Văn hóa biển vùng duyên hải Nam Trung bộ rất phong phú, đa dạng và đã được các nhà nghiên cứu đề cập đến ở nhiều khía cạnh khác nhau, đặc biệt là tín ngưỡng của cư dân ven biển. Bài viết tập trung làm rõ tục thờ Cá Ông, tục thờ nữ thần Thiên Y A Na và tục thờ cúng âm hồn - ba tín ngưỡng tiêu biểu của cư dân ven biển Nam Trung bộ - ở các khía cạnh nguồn gốc, đặc trưng và giá trị. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng của cư dân ven biển Nam Trung bộ trong bối cảnh hiện nay.

Nguồn trích: Thông tin Khoa học Xã hội/ 2020, Số 10, Tr.38-44

12.Sự cần thiết giáo dục pháp luật tín ngưỡng, tôn giáo đối với tín đồ tôn giáo nội sinh ở vùng Tây Nam bộ/ Trương Chánh Đức

Tóm tắt: Tây Nam bộ có một số tôn giáo nội sinh được công nhận tư cách pháp nhân: Tịnh độ cư sĩ, Tứ ân Hiếu nghĩa, Bửu sơn Kỳ hương, Phật giáo Hòa Hảo... Việc giáo dục pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo cho các tín đồ của các tôn giáo trên là sự cần thiết, góp phần quan trọng từ nhận thức đến hành động của các tín đồ thực hiện các chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trong điều kiện nước ta xây dựng Nhà nước pháp quyển xã hội chủ nghĩa.

Nguồn trích: Thông tin Khoa học Chính trị/ 2020, Số 3, Tr. 49-53

13.Tình hình nghiên cứu về tín ngưỡng truyền thống của một số tộc người thiểu số ở miền núi phía Bắc Việt Nam = The studies on the traditional beliefs of some ethnic minority groups in the Northern mountainous area of Vietnam / Trịnh Thị Lan

Tóm tắt: Ngoài bộ phận nhỏ theo các tôn giáo du nhập từ nước ngoài, phần lớn các tộc người thiểu số ở nước ta hiện vẫn duy trì các hình thức tín ngưỡng truyền thống, bao gồm thực hành các nghi lễ gia đình và dòng họ, thờ cúng các vị thần linh của cộng đồng làng bản, kể cả các thần nông nghiệp,... Nội dung bài viết này chủ yếu tổng quan một số nghiên cứu về tín ngưỡng truyền thống của các tộc người ở miền núi phía Bắc đã được xuất bản, chỉ ra những lĩnh vực cần nghiên cứu chuyên sâu trong thời gian tới.

Nguồn trích: Tạp chí Dân tộc học/ 2020, Số 06, Tr. 121 - 130

14.Giá trị tín ngưỡng truyền thống của người Dao Tiền ở nước ta hiện nay và những vấn đề đặt ra = The values of the traditional beliefs of the Dzao Tien people and issues of concern today/ Lý Hành Sơn

Tóm tắt: Tín ngưỡng truyền thống của người Dao Tiền cũng như tộc người Dao được hình thành trong quá trình lịch sử tộc người, có vai trò to lớn trong việc duy trì các nghi lễ, lễ hội của đồng bào. Đặc biệt, gắn với nghi lễ, tín ngưỡng là thực hành những đặc trưng văn hóa như các loại nhạc cụ, điệu múa, bài hát và thơ cúng, nghệ thuật trang trí, đồ ẩm thực dâng cúng, lễ phục, tranh thờ... Do đó, tín ngưỡng truyền thống của nhóm Dao Tiên cũng như các tộc người thiểu số là di sản văn hóa, cần có giải pháp thiết thực để bảo tồn và phát huy những yêu tố tích cực trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập.

Nguồn trích: Tạp chí Dân tộc học/ 2020, Số 05, Tr. 96 - 107